MAZOWSZE - kraina historyczna i region geograficzny położony w œrodkowym biegu Wisły oraz dorzeczu jej dopływów w centralnej oraz północno-wschodniej Polsce. Nazwa krainy pochodzi od nazwy plemienia Mazowszan. Wczesnoœredniowieczne osadnictwo mazowieckie skupiało się na lewym brzegu Wisły, w okolicach dzisiejszej Rawy, skšd kolonizowano prawobrzeżne obszary rzeki: północny - rejon między Skrwš a Narwiš i wschodni - obszar nad Bugiem i œrodkowš Narwiš. W tym okresie na Mazowszu powstawały wyłšcznie osady otwarte. Dopiero w X-XI wieku zaczęto wznosić pierwsze grody, jednak ta działalnoœć była już zwišzane z panowaniem Polan. Do państwa wielkopolskich Polan ziemie mazowieckie zostały przyłšczone prawdopodobnie już w I połowie X wieku. W okresie wczesnopiastowskim na terenie Mazowsza nie utworzono osobnej diecezji, wcielajšc północne Mazowsze do archidiecezji gnieŸnieńskiej, a południowe do diecezji poznańskiej. Dopiero w roku 1075 założono biskupstwo mazowieckie ze stolicš w Płocku, obejmujšce ziemie podlegajšce wczeœniej archidiecezji gnieŸnieńskiej. Południowe ziemie Mazowsza, w wyniku reorganizacji struktury koœcielnej w 1124 roku, pozostawiono przy biskupstwie poznańskim, tworzšc archidiakonat czerski, od 1406 archidiakonat warszawski. W czasie zamętu zwišzanego z powstaniem pogańskim, namiestnik Mazowsza jeszcze z nadania Mieszka II, Masław, próbuje w latach 1037-1047 zbudować swoje państwo. Jednak Kazimierz Odnowiciel, który odbudowuje piastowskš monarchię, zadaje mu klęskę w bitwie stoczonej nad Wisłš. W 1138 Mazowsze przypadło Bolesławowi IV Kędzierzawemu. Na poczštku XIII w. stało się dzielnicš należšcš do Konrada, brata Leszka Białego i od tego czasu stanowiło odrębnš całoœć pod względem dynastycznym, politycznym i prawnym. W tym okresie wykształcił się podział Mazowsza na trzy regiony: ziemię rawskš, ziemię płockš i ziemię warszawsko-czerskš. Od 1374/1381 do 1429 na tej ostatniej panował Janusz I, który przeniósł jej stolicę do Warszawy; zasłużył się ponadto lokowaniem na pn.-ws. (okolice Łomży) wielu miast i wsi, do czego przyczyniło się zażegnanie zagrożenia ze strony Litwy po Unii Krewskiej. W miarę wymierania ksišżšt poszczególne ziemie powracały do Korony: rawska w 1462 r. po œmierci Władysława II i Ziemowita IV, płocka w 1495 po œmierci księcia Janusza II, warszawsko-czerska w 1526. Po przyłšczeniu Mazowsza do Korony, zachowano podział na trzy regiony; województwo rawskie, województwo płockie i województwo mazowieckie. Województwo rawskie składało się z trzech ziem: rawskiej, sochaczewskiej i gostynińskiej. Województwo płockie dzieliło się na 8 powiatów: płocki, bielski, racišski, sierpski, płoński, szreński, niedzborski i mławski. Trzy ostatnie, jako że leżały między Wkrš, Łydyniš a Prusami, nosiły miano ziemi zawkrzeńskiej. Województwo mazowieckie składało się z ziem: czerskiej, warszawskiej, wiskiej, wyszogrodzkiej, zakroczynskiej, ciechanowskiej, łomżyńskiej, różańskiej, liwskiej i nurskiej. W XVI w. była to najgęœciej zaludniona kraina na ziemiach polskich, z której pochodził główny żywioł zasiedlajšcy Mazury, Podlasie, Litwę i Ruœ.